Kiedy nastolatek doświadcza kryzysu psychicznego, cała uwaga rodziny skupia się na jego cierpieniu. Rodzice szukają psychologa, psychiatry, zapisują dziecko na terapię, „walczą” o dziecko. Zaczynają czytać różne poradniki. Próbują znaleźć odpowiedzi na dręczące ich pytania, a jedno z nich szczególnie często nie daje im spokoju: jak pomóc nastolatkowi w kryzysie?
To naturalne. Gdy dziecko mierzy się z trudnościami, problemami, trafia do szpitala, na oddział każdy zdrowo myślący rodzic będzie starał się zrobić wszystko, co możliwe, by ulżyć w cierpieniu, zrozumieć, co takiego się stało, że doszło do…
W tym wszystkim nader często zapominamy (mam tu na myśli również psychologów i psychoterapeutów, ale też niektórych lekarzy i pielęgniarki), że rodzic również przeżywa własny kryzys. A przecież trudno wspierać drugą osobę, kiedy samemu od miesięcy żyje się w lęku, napięciu i poczuciu bezradności. Dlatego wsparcie dla rodziców nastolatków nie jest dodatkiem do procesu leczenia. Jest jego ważną częścią.
Nastolatek w kryzysie to kryzys całej rodziny.
Depresja, zaburzenia lękowe, samouszkodzenia, myśli samobójcze, zaburzenia odżywiania czy nagłe wycofanie społeczne nastolatka wpływają na funkcjonowanie całego domu. Rodzice często opisują, że od momentu pojawienia się trudności żyją w ciągłej gotowości.Nasłuchują, czy dziecko śpi, sprawdzają telefon, boją się zostawić je samo. Każdy dźwięk budzi niepokój, każda wiadomość ze szkoły wywołuje stres.
Wielu z nich przez długie miesiące funkcjonuje w stanie przewlekłego stresu i napięcia, a wobec zagrożenia zdrowia i życia nastolatka, np. po próbie „S” lub samookaleczeniu, obchodzą się z dzieckiem, jak z jajkiem, stąpając po cichu na paluszkach. Dzieje się tak dlatego, że kochają swoje dziecko i każdego dnia próbują zrobić wszystko, aby zapewnić mu bezpieczeństwo.
Pomoc psychologiczna dla rodziców nie oznacza, że sobie nie radzą.
To jeden z najczęstszych mitów. Rodzice często mówią:
– To dziecko potrzebuje psychologa, nie ja.
– Jeśli jej/jemu się poprawi to i ja lepiej się będę czuć.
– To ono jest ważniejsze.
– Jakoś sam/sama sobie poradzę.
Tymczasem podjęcie współpracy z psychologiem to znak, że rodzic bierze odpowiedzialność również za własne funkcjonowanie. A to przekłada się na większy spokój, a co za tym idzie lepszą komunikację z dzieckiem i bardziej świadome reagowanie w trudnych sytuacjach. Nie chcę powtarzać starej zasady, ale to rzeczywiście prawda: podczas lotu samolotem najpierw zakładamy maskę tlenową sobie, a dopiero później dziecku, tak samo w kryzysie psychicznym trzeba zadbać również o własne zasoby.
Kiedy rodzic nie powinien zostawać sam…
Niektóre trudności przekraczają możliwości nawet najbardziej zaangażowanych rodziców. Tata lub mama nie są specjalistami zdrowia psychicznego. I nie muszą nimi być. Wyobraźmy sobie sytuację, w której jakiś sprzęt w domu odmawia posłuszeństwa… Można próbować „coś” zrobić samemu. Ale jeśli naprawa wymaga specjalisty, nie upieramy się przecież, że tylko my sami damy sobie z tym radę, prawda?
Z nastolatkami jest podobnie – owszem, gdy widzimy, że nasze dziecko intensywnie przeżywa np. rozstanie z dziewczyną, możemy próbować „ogarniać” tę rzeczywistość we własnym zakresie. Jednak, gdy mamy do czynienia z poważnym kryzysem psychicznym, warto sięgnąć po pomoc specjalisty. Bo są sprawy, których zwyczajnie nie jesteśmy w stanie odpowiednio rozpoznać, nazwać, czasem też zareagować. Wiedza psychologa czy psychoterapeuty może znacznie przyśpieszyć wdrożenie odpowiednich działań, które będą mogły sprawić, że Ty jako rodzic znacznie szybciej będziesz mógł zareagować w sposób, który wesprze Twoje dziecko.
Kiedy zatem warto skorzystać z konsultacji z psychologiem/ psychoterapeutą?
Gdy nastolatek mówi, że nie chce żyć.
To sytuacja, która budzi ogromny lęk.Rodzice często nie wiedzą czy traktować te słowa dosłownie,jak rozmawiać z dzieckiem,kiedy zgłosić się do psychiatry,kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc,jak zadbać o bezpieczeństwo nastolatka.Nie są to z pewnością decyzje, które rodzic powinien podejmować w samotności.
Gdy pojawiają się samouszkodzenia.
Widok ran na ciele własnego dziecka jest dla wielu rodziców jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń. Pojawia się szok, poczucie winy, złość i bezradność. Rodzice często próbują kontrolować sytuację poprzez zakazy, przeszukiwanie pokoju czy odbieranie wszystkich ostrych przedmiotów. Choć wynika to z troski, nie zawsze pomaga. Psycholog jest w stanie pomóc rodzicom zrozumieć, czym są samouszkodzenia, jak rozmawiać z nastolatkiem i jak zwiększać jego bezpieczeństwo bez niszczenia wzajemnego zaufania.
Gdy dziecko odmawia chodzenia do szkoły.
Nieobecności, lęk przed wyjściem z domu, ataki paniki czy całkowite wycofanie z edukacji należą dziś do coraz częstszych problemów.
Rodzice próbują motywować. Namawiają, grożą, proszą… Po pewnym czasie czują, że wyczerpali wszystkie możliwości. To właśnie wtedy warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.
Gdy w domu nieustannie dochodzi do konfliktów.
Każda rozmowa kończy się awanturą. Nastolatek zamyka drzwi. Rodzice podnoszą głos. Po chwili wszyscy żałują wypowiedzianych słów. Taki schemat może powtarzać się przez wiele miesięcy. Psycholog pomaga zobaczyć i nazwać mechanizmy, które podtrzymują konflikt oraz uczy sposobów komunikacji zmniejszających napięcie.
Gdy rodzic żyje w ciągłym lęku.
Niektórzy rodzice przez wiele miesięcy funkcjonują tak, jakby ich układ nerwowy nigdy nie miał okazji odpocząć. Nie śpią spokojnie, nie potrafią skupić się na pracy. Przestają spotykać się ze znajomymi. Cały czas analizują, co jeszcze mogliby zrobić. Po pewnym czasie sami zaczynają doświadczać objawów przewlekłego stresu lub wypalenia.
To również jest ważny powód, aby skorzystać z pomocy psychologicznej. Nawet, jeśli lęk nie dotyczy własnego dziecka.
Co daje wsparcie psychologiczne dla rodziców?
Spotkania z psychologiem nie polegają na ocenianiu rodziców ani szukaniu winnych. Ich celem jest przede wszystkim:
- lepsze zrozumienie tego, co przeżywa nastolatek,
- uporządkowanie własnych emocji,
- zmniejszenie poczucia winy i bezradności,
- nauka skuteczniejszej komunikacji,
- poznanie sposobów reagowania w sytuacjach kryzysowych,
- odzyskanie poczucia wpływu na to, na co rzeczywiście mamy wpływ,
- zadbanie o własne zasoby psychiczne.
Rodzice, z którymi spotykam się w gabinecie podczas konsultacji, często mówią po kilku spotkaniach, że po raz pierwszy od wielu miesięcy mogli spokojnie opowiedzieć o tym, co sami przeżywają. Że widzą pewne mechanizmy (również po swojej stronie), o których nie mieli pojęcia. Że byli nieświadomi, że pewne ich zachowania czy reakcje mogły nakręcać spiralę niezgody, kłótni lub niezrozumienia.
Rodzic nie musi być terapeutą swojego dziecka.
To bardzo ważne.
Nie musisz znać wszystkich mechanizmów depresji.
Nie musisz wiedzieć, jak prowadzić interwencję kryzysową.
Nie musisz (i nie jesteś w stanie) samodzielnie leczyć zaburzeń psychicznych.
Nie musisz też – i to chyba najważniejsze – być ze swoimi trudnościami, lękiem, niepokojem, wątpliwościami sam/ sama.
Twoją rolą jest bycie rodzicem.
Osobą, która kocha, wspiera, stara się rozumieć i współpracuje ze specjalistami.
Osobą, która popełnia również błędy i daje sobie margines na ich popełnianie dobrze wiedząc, że nie ma rodziców idealnych, najwspanialszych i nieomylnych.
To w zupełności wystarczy.
Kiedy warto zgłosić się po pomoc?
Warto umówić konsultację psychologiczną dla rodziców, jeśli:
- czujesz, że sytuacja Cię przerasta,
- stale żyjesz w napięciu i lęku,
- nie wiesz, jak rozmawiać z nastolatkiem,
- masz poczucie, że każda rozmowa kończy się konfliktem,
- obwiniasz siebie za problemy dziecka,
- nie masz już siły i czujesz narastające wyczerpanie,
- chcesz lepiej zrozumieć trudności swojego dziecka i nauczyć się skuteczniej je wspierać.
Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się dramatyczna. Czasami jedno spotkanie pozwala uporządkować wiele wątpliwości i odzyskać poczucie kierunku. Do psychologa nie przychodzi się wyłącznie wtedy, gdy jest bardzo źle. Warto skontaktować się ze specjalistą np. wtedy, gdy dotychczasowe sposoby na zmianę sytuacji dziecka/ nastolatka nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.
Wsparcie dla rodziców to także pomoc dla nastolatka.
Dziecko nie potrzebuje rodzica idealnego.
Potrzebuje rodzica, który – mimo własnego lęku i bezradności – nie zostaje z tym wszystkim sam. Korzystanie ze wsparcia specjalistów jest zawsze wyrazem odpowiedzialności i troski o całą rodzinę.
Bo kiedy rodzic odzyskuje więcej spokoju, lepiej rozumie emocje swojego dziecka i ma przestrzeń, by zadbać również o siebie, łatwiej staje się dla nastolatka bezpieczną przystanią – właśnie wtedy, gdy najbardziej jej potrzebuje.
A więc, Drodzy Rodzice,
Jeśli w którymś momencie czytania poniższego artykułu, pomyślałeś/pomyślałaś:
– Może to jest ten moment?
– Może bym spróbował/a?
To… zróbcie to!
Powodzenia!
Zdjęcie: StockSnap z Pixabay
